काठमाडौँ। सुनलाई मानव सभ्यताको सुरु देखिनै धन, सौन्दर्य र प्रतिष्ठाको प्रतीकका रूपमा हेरिँदै आएको छ। यसको चमक, दुर्लभता र स्थायित्वका कारण आज पनि सुनले आफ्नो विशेष स्थान कायम राखेको छ। नेपालमा त सुन केवल गहना होइन, संस्कार, परम्परा र लगानीको एउटा आधार हो भन्दा फरक नपर्ला । विवाह, ब्रतबन्ध चाडपर्व लगायत धेरै कार्यक्रममा सुनको प्रयोग हुने भएकाले यसको मूल्यमा हुने सानो परिवर्तनले पनि मानिसको ध्यानाकर्षण गर्दछ ।
हालका दिनमा सुनको मूल्य निरन्तर उकालो लागेको देखिन्छ। अक्टोबर ८, २०२५ का दिनसम्म एक तोलाको मूल्य पनि २ लाख ३८ हजार पुगेको छ। यस्तो वृद्धिले नेपाली बजारमा सुन किनबेच गर्नेहरूलाई उत्साहित बनाएको भए पनि सामान्य उपभोक्ताका लागि भने चिन्ताको विषय बनेको छ।
सुनको मूल्यमा हुने उतार–चढावका पछाडि धेरै कारणहरू रहेका छन्। विश्व बजारमा माग र आपूर्तिको सन्तुलन, अमेरिकी डलरको शक्ति, ब्याजदरको अवस्था र मुद्रास्फीतिको दर सबैले सुनको मूल्यमा प्रत्यक्ष असर पार्छन्। जब अर्थतन्त्र अस्थिर बन्छ, लगानीकर्ताहरू सुरक्षित विकल्पका रूपमा सुनतर्फ आकर्षित हुन्छन्, जसले मूल्य बढाउँछ। राजनीतिक अनिश्चितता, युद्ध वा व्यापार प्रतिबन्धजस्ता घटनाहरूले पनि सुनलाई “सुरक्षित लगानीको माध्यम बनाउँछन्। यही कारणले हरेक विश्वव्यापी संकटका बेला सुनको मूल्यमा वृद्धि देखिन्छ।
नेपालमा सुनको मूल्य दैनिकरूपमा नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले तोक्छ। यो मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारको दर, डलर विनिमय दर र सरकारले तोकेको कर प्रणालीका आधारमा निर्धारण हुन्छ। नेपालमा आयात गरिने सुनमा उच्च भन्सार र राजश्व लाग्ने भएकाले यसको मूल्य अन्य मुलुकको तुलनामा केही बढी रहन्छ। साथै, चाडपर्व, विवाह वा धार्मिक अवसर नजिकिँदा सुनको माग स्वाभाविक रूपमा बढ्ने हुँदा त्यसले पनि मूल्यमा चाप पार्छ।
भविष्यतर्फ हेर्दा सुनको मूल्य घट्ने भन्दा पनि बढ्ने सम्भावना बढी देखिन्छ। अमेरिकी अर्थतन्त्रको अनिश्चितता, मध्यपूर्वमा जारी तनाव र एशियाली मुलुकहरूको बढ्दो खरिदले विश्व बजारमा सुनको मागलाई अझै बढाउने अनुमान गरिएको छ। नेपालमा भने सरकारको कर नीति र विनिमय दरले अन्तिम मूल्य निर्धारण गर्नेछ।
सुन केवल गहना होइन, यो आर्थिक स्थायित्व, विश्वास र पहिचानसँग जोडिएको धातु हो। यसको मूल्य घट–बढ अर्थतन्त्रको मुड र विश्वस्थितिको प्रतिबिम्ब हो। त्यसैले सुनको बजार केवल व्यापारी वा लगानीकर्ताका लागि होइन, हरेक नेपालीका लागि चासोको विषय हो।
सुनको भाउ किन आकासियो ? सुनको मूल्य घटबढ हुनुको भित्रि रहस्य के हो ? मूल्य उकालो लाग्दा हाम्रो संस्कृति र प्रतिष्ठामा परेको असरका बारेमा सुनचाँदी विज्ञ तेजरत्न शाक्यसंग उर्मिला शाक्यले गरेको कुराकानी ।
