काठमाडौं । राष्ट्रिय धान दिवस तथा असार १५ को सांस्कृतिक महत्वलाई आत्मसात् गर्दै स्वदेशी कृषि र दुग्ध उत्पादनको प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले नेपाल डेरी एसोसिएसनले बिहीबार काठमाडौंमा दही चिउरा प्रवर्द्धन तथा उपभोग कार्यक्रम आयोजना गरेको छ।
थापागाउँस्थित गाउँघर चौतारी बजारमा आयोजित कार्यक्रममा डेरी व्यवसायी, कृषिसँग सम्बन्धित सरोकारवाला, सञ्चारकर्मी तथा सर्वसाधारणको सहभागिता रहेको थियो। कार्यक्रममा सहभागीहरूले परम्परागत नेपाली परिकार दहीचिउरा ग्रहण गर्दै असार १५ को सांस्कृतिक महत्व, यसको सामाजिक सन्देश र नेपाली खाद्य संस्कृतिसँगको सम्बन्धबारे छलफल गरेका थिए।
नेपालमा असार १५ लाई राष्ट्रिय धान दिवसका रूपमा मनाइँदै आएको छ। खेतमा रोपाइँ गर्ने किसानको मेहनतलाई सम्मान गर्दै दहीचिउरा खाने परम्परा वर्षौंदेखि चलिआएको छ। यही सांस्कृतिक परम्परालाई आधुनिक सन्दर्भमा जोड्दै नेपाल डेरी एसोसिएसनले दुग्ध उत्पादन र स्वदेशी कृषिजन्य वस्तुको प्रयोग बढाउन कार्यक्रम आयोजना गरेको बताएको छ।
कार्यक्रममा बोल्दै नेपाल डेरी एसोसिएसनका केन्द्रीय अध्यक्ष प्रल्हाद दाहालले दही चिउरा केवल परम्परागत खानाको परिकार मात्र नभई कृषि, पशुपालन र नेपाली संस्कृतिसँग जोडिएको पहिचान भएको बताए। उनले स्वदेशी उत्पादनको प्रयोग बढाउन सके किसान, दुग्ध उत्पादक र समग्र कृषि क्षेत्रलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने उल्लेख गरे।
उनले पछिल्लो समय दुग्ध क्षेत्रमा विभिन्न चुनौती देखिएको उल्लेख गर्दै उत्पादन बढ्दै जाँदा पनि बजार व्यवस्थापन, उपभोग प्रवर्द्धन र किसानको प्रतिफल सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको बताए। यस्ता कार्यक्रमले स्वदेशी दुग्धजन्य वस्तुप्रति उपभोक्ताको विश्वास बढाउनुका साथै स्थानीय उत्पादनको महत्वबारे जनचेतना फैलाउन सहयोग पुग्ने उनको भनाइ थियो।
कार्यक्रममा राष्ट्रिय धान दिवसको महत्व, दही चिउराको सांस्कृतिक तथा पोषणीय पक्ष, दही र मोहीको परम्परागत मूल्य, दुग्ध क्षेत्रको वर्तमान अवस्था तथा कृषि र पशुपालनबीचको अन्तरसम्बन्धबारे अन्तरक्रिया गरिएको थियो। सहभागीहरूले परम्परागत नेपाली खानाको संरक्षणसँगै स्थानीय उत्पादनको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए।
नेपाल कृषिप्रधान देश भए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा कृषि उत्पादन, दुग्ध व्यवसाय र किसानको आयसँग सम्बन्धित विभिन्न चुनौतीहरू देखिँदै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा असार १५ जस्ता पर्वले कृषि र किसानप्रति समाजको ध्यान केन्द्रित गराउने अवसर प्रदान गर्ने सहभागीहरूको भनाइ थियो। उनीहरूले दही, मोही र चिउरा जस्ता परिकारले केवल स्वाद मात्र नभई नेपाली जीवनशैली, श्रम र सामूहिक संस्कृतिको प्रतिनिधित्व गर्ने बताए।
कार्यक्रममा उपस्थित सर्वसाधारणले दही चिउरा ग्रहण गर्दै असार महिनासँग जोडिएको नेपाली जीवनशैली, गाउँघरको संस्कृति र किसानको श्रमलाई सम्झिएका थिए। शहरको व्यस्त जीवनमा पनि परम्परागत खानाको स्वाद र महत्वलाई पुनः स्मरण गराउने वातावरण कार्यक्रमस्थलमा देखिएको थियो।
दही, चिउरा, मोही र अन्य स्वदेशी उत्पादनहरू प्रदर्शन गरिएको कार्यक्रममा स्थानीय उत्पादनको प्रयोग बढाउनुपर्ने सन्देशसमेत प्रवाह गरिएको थियो। आयोजकका अनुसार नेपाली कृषिजन्य उत्पादन र दुग्धजन्य वस्तुको खपत बढाउन उपभोक्ता स्वयं सचेत हुन आवश्यक छ। साथै, दही र मोही संस्कृतिलाई सुरक्षित राख्न उपभोक्ता, उत्पादक र व्यवसायीबीच निरन्तर सहकार्य आवश्यक रहेको पनि कार्यक्रममा जोड दिइएको थियो।
कार्यक्रममा दुग्ध क्षेत्रका वर्तमान समस्या, किसानको अवस्था, उत्पादन लागत र बजार व्यवस्थापनका विषयमा पनि छलफल भएको थियो। सरोकारवालाहरूले कृषि र दुग्ध क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउन सरकारी तथा निजी क्षेत्रबीच सहकार्य आवश्यक रहेको धारणा राखेका थिए। उनीहरूले दही र मोहीजस्ता परम्परागत दुग्धजन्य परिकारलाई व्यावसायिक रूपमा पनि प्रवर्द्धन गर्न सके ग्रामीण अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने विश्वास व्यक्त गरे।
असार १५ लाई किसानको पर्वका रूपमा लिइन्छ। यही अवसरमा आयोजना गरिएको दही चिउरा प्रवर्द्धन तथा उपभोग कार्यक्रमले नेपाली समाजमा गहिरोसँग जोडिएको खाद्य संस्कृतिलाई स्मरण गराउनुका साथै स्वदेशी उत्पादनप्रतिको अपनत्व बढाउने सन्देश दिएको आयोजकको विश्वास छ।
परम्परा, पोषण र उत्पादनलाई एउटै सूत्रमा जोड्ने प्रयासस्वरूप आयोजित कार्यक्रमले कृषि र दुग्ध क्षेत्रको महत्वबारे नयाँ पुस्तालाई जानकारी गराउनुका साथै किसान र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्रप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने अवसर प्रदान गरेको सहभागीहरूले बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार नेपाल डेरी एसोसिएसनले दही, मोही र चिउरा संस्कृतिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा प्रशंसनीय भूमिका खेलेको छ।
